Nỗ lực cứu thỏa thuận lịch sử

Bản thỏa thuận hạt nhân giữa I-ran và nhóm P5+1 bị đe dọa nghiêm trọng sau khi Tổng thống Ð.Trăm đưa ra “cơ hội sau cùng” để các nghị sĩ Mỹ và các nước phương Tây soạn thảo một văn kiện thay thế, nhằm sửa chữa những nội dung mà ông cho là “sai lầm thảm họa”. Liên hợp quốc, Nga và cả các đồng minh châu Âu của Mỹ đang nỗ lực nhằm cứu vãn thỏa thuận lịch sử này.

Thỏa thuận mang tên Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA) được I-ran và nhóm P5+1 (Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và Ðức) ký năm 2015 và từng nhiều lần bị đe dọa. Tuy nhiên, những tuyên bố gần đây nhất của Tổng thống Mỹ Ð.Trăm đã khiến các bên liên quan lo ngại, đẩy mối quan hệ giữa Mỹ và I-ran vốn căng thẳng lại càng xấu hơn. Mặc dù ông Ð.Trăm chấp thuận từ bỏ các biện pháp trừng phạt của Mỹ nhằm vào I-ran liên quan chương trình hạt nhân của Tê-hê-ran, song việc nhà lãnh đạo Mỹ đưa ra cảnh báo cuối cùng đối với thỏa thuận này, dường như nhằm cho thấy “sự kiên nhẫn” của ông đã hết đối với một “tài sản ngoại giao” kế thừa từ chính quyền tiền nhiệm, mà ông coi là “thỏa thuận tồi tệ nhất”.

Tổng thống Ð.Trăm muốn có một thỏa thuận cứng rắn hơn với I-ran khi quốc gia Hồi giáo này bị chính quyền Oa-sinh-tơn hiện tại nhiều lần cảnh báo là “mối đe dọa” đối với an ninh khu vực. Trong khi đó, một dự luật nhằm siết chặt các điều khoản trong thỏa thuận hạt nhân đã được trình lên Hạ viện Mỹ, bất chấp sự phản đối của I-ran về bất kỳ thay đổi nào trong thỏa thuận này. “Ðạo luật Chính sách tự do I-ran và những trừng phạt” do nghị sĩ đảng Cộng hòa P.Rô-xcam đệ trình và nhận được sự ủng hộ của nghị sĩ L.Chê-ni. Thượng viện Mỹ cũng đang xem xét một dự luật tương tự về siết chặt JCPOA.

Lo ngại thỏa thuận hạt nhân I-ran sụp đổ, Nga cảnh báo, Oa-sinh-tơn sẽ phạm “sai lầm lớn” nếu rút khỏi thỏa thuận. Mát-xcơ-va tuyên bố sẽ không ủng hộ các nỗ lực của Oa-sinh-tơn nhằm thay đổi văn kiện lịch sử này, đồng thời nêu rõ, sự sụp đổ JCPOA gây hại cho các cuộc đối thoại với Triều Tiên. Tổng Thư ký Liên hợp quốc A.Gu-tê-rết lên tiếng bảo vệ thỏa thuận hạt nhân I-ran khi cho rằng, mọi nỗ lực giải quyết những mối quan ngại về vấn đề hạt nhân của Tê-hê-ran không nên đe dọa thỏa thuận mà cộng đồng quốc tế khó khăn lắm mới đạt được. Theo đánh giá của người đứng đầu Liên hợp quốc, JCPOA là thành tựu quan trọng của nỗ lực không phổ biến hạt nhân và hoạt động ngoại giao, đã góp phần vào hòa bình, an ninh của khu vực và quốc tế. Ông lưu ý rằng, Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) lâu nay vẫn xác nhận I-ran tuân thủ cam kết trong thỏa thuận.

Những động thái đe dọa thỏa thuận hạt nhân I-ran gây lo lắng cho cả chính giới Mỹ, lẫn các đồng minh châu Âu. Nhiều cựu quan chức quân đội Mỹ, thành viên Hạ viện và các cựu đại sứ thuộc nhóm 52 chuyên gia về an ninh quốc gia đã cùng ký thư ngỏ, kêu gọi Tổng thống Ð.Trăm không làm tổn hại JCPOA. Các nước Anh, Ðức và Pháp khẳng định, JCPOA đóng vai trò then chốt để hạn chế chương trình phát triển hạt nhân của I-ran. Bộ trưởng Ngoại giao Ðức X.Ga-bri-en tuyên bố, Liên hiệp châu Âu (EU) muốn bảo vệ thỏa thuận vì nó phù hợp lợi ích của EU. JCPOA có vai trò trung tâm đối với an ninh châu Âu. Bộ trưởng Ngoại giao Pháp cũng đánh giá không gì có thể thay thế JCPOA, cho đây là thỏa thuận mấu chốt để làm cho thế giới an toàn hơn. Các nước châu Âu muốn gửi thông điệp tới Mỹ rằng, I-ran đã nghiêm túc tuân thủ JCPOA và việc tiếp tục duy trì thỏa thuận này tốt hơn nhiều so với phương án cô lập Tê-hê-ran.

Ra “tối hậu thư” về thay đổi thỏa thuận hạt nhân I-ran, Tổng thống Mỹ đang gây lo ngại cho nhiều nước liên quan, vốn là các bên tham gia thỏa thuận. Một thỏa thuận quốc tế lịch sử mà khó khăn lắm mới đạt được với sự tham gia của nhiều nước dường như là không thể thay đổi theo đề nghị đơn phương từ Mỹ. Trong bối cảnh mối quan hệ vốn căng thẳng giữa Mỹ và I-ran hiện nay, các động thái đe dọa phá vỡ JCPOA đều có thể “thêm dầu vào lửa”, đe dọa an ninh và hòa bình ở khu vực Trung Ðông.

VietBao.vn

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *